Эрт урьдын цагт нэгэн уулын тосгонд
хүмүүс хэсэг бусгаараа бөөгнөрөн амьдран суудаг байжээ.
Энэ тосгонд нэг түлээчин амьдардаг байсан бөгөөд
тэр жаахан маанаг ч гэсэн торго шиг зөөлөн сэтгэлтэй нэгэн байв.
Түлээчин эцэг эхийгээ сэтгэл тавин асарч
эвтэй найртай аз жаргалтай амьдардаг байжээ.
Түлээчин аавыгаа ихэр юм шиг дуурайсан гэнэ.
"Хэн аав нь, хэн хүү нь юм бэ?"
"Өмнө нь шууж боосон үстэй бол аав нь,
шүлжсэн үстэй бол хүү нь гэж ялгадаг байж билээ."
"Хүү нь эхнэр авч үсээ шууж боодог болсон биш
хооронд нь ялгаж мэдэхээ болилоо."
Зэрэгцэн алхах аав, хүү хоёрыг ээлжлэн харангаа
тосгоныхон ийнхүү шивнэлддэг болжээ.
Гэтэл нэгэн өдөр түлээчний эцэг гэнэт нас барав.
Түлээчин ихэд гашуудаж
нойрноосоо сэрмэгц аавынхаа булшин дээр очоод уйлж уйлж
шөнө болоход сая бүдчин түгдчин буцаж ирдэг байв.
Хэсэг хугацаа өнгөрсний дараа түлээчний эхнэр хэлж гэнэ.
"Хөгшөөн, одоо уйлахаа болиод зах яваад ирээч.
Хүнс маань бүр дуусчихлаа."
"За, эхнээр."
Түлээчин нэг үүрэг мод бэлтгэж аваад зах руу явав.
Тэгтэл баахан үүргийн наймаачид хүрч ирээд
чангаар орилолдон хүн амьтныг цуглуулав.
"За, хурдан ирж сонирхоорой.
Өдөр болгон, сар болгон ирдэг зүйл биш шүү."
Түлээчин шуугилдан бужигнах хүмүүсийн завсраар шурган бараа сонирхов.
Сонин хачин бараа үнэхээр олон байсан тул
ийшээ нэг өлийн тийшээ нэг өлийн их л завгүй явав.
Тэгээд нэг үүргийн наймаачны хажуугаар өнгөрч явтал
нас барсан эцэг нь нэг сонин тавган дотроос
түлээчнийг гөлрөн харж байх нь тэр.
Түлээчин ихэд цочин яаран мөргөв.
"Үгүй, ааваа! Танийг нас барчихлаа гэж бодсон чинь наанаа байсан юм уу?
"Толь мэддэггүй хөдөөний хүн байна. Азны юм боллоо. Хэ хэ!"
Үүргийн наймаачин инээдээ барин хэлэв.
"Ачтай хүү гэдгийг тань мэдээд
тэнгэр бурхны сэтгэл хөдөлж нас барсан эцгийг тань илгээсэн байна.
Өөр хүн харвал тэнгэр хилэгнэх тул маш сайн нуугаад ганцаараа хараарай."
Үүргийн наймаачин түлээчинд толийг өндөр үнээр зарав.
Түлээчин гэртээ эргэж ирээд толио дээврийн өрөөний мухарт нууж гэнэ.
Тэгээд маргааш өдрөөс нь эхлэн эхнэрээсээ нуугдан дээврийн өрөөнд сэмээрхэн ордог болжээ.
"Ааваа, сайхан нойрсов уу?"
Түлээчин өдөр болгон толийг гаргаж тавиад мөргөж ёслонгоо
аавынхаа өглөөний амар мэндийг мэддэг байв.
"Ааваа, сайхан нойрсоорой."
Шөнө болоход үдшийн мэнд мэдэн ёсолдог байв.
Гэвч сүүл урт бол баригддаг жамтай.
Нэг өдөр түлээчин уул руу яваад эзгүй байжээ.
"Хэнтэй ингэж шивэр авир ярьдаг юм бол?"
Энэ нэг л жигтэй."
Түлээчний эхнэр эхлээд өрөөг эргүүлэн тойруулан харав.
"Өрөөнд хүн байхгүй л байна даа... Тэгвэл дээврийн өрөөнд нуугдсан юм болов уу?"
Эхнэр нь дээврийн өрөөнд орж өнцөг булан бүрийг нэгд нэгэнгүй нэгжиж үзэв.
Тэгтэл эхнэр нь нөгөө толийг олчихов.
"Хүүе!"
Эхнэр толийг хараад ихэд цочив.
Нэг залуухан хүүхэн дөрвөлжин тавган дотроос түүнийг гөлрөн харж байв.
"Чи хэн бэ? Хэн болоод бусдын гэрт байж байгаа юм бэ?"
Эхнэр гэнэт орилоод нударга зангидан дайрав.
"Хүүш, үүнийг хараач!"
Эхнэр хэлэх үгээ олж ядав.
Залуу хүүхэн түүнд бууж өгөлгүй өмнөөс нь гараа далайж гэнэ.
Эхнэрийн царай түнтийн хүрэнтэж гадагшаа гүйн гарав.
Тэгээд шууд түлээчний эх руу гүйж очив.
"Яадаг билээ ээж минь! Бөөн хэрэг мандсан шүү."
"Ямар хэрэг мандаав?"
"Нөхөр маань дээврийн өрөөндөө залуухан хүүхэн нуучихсан байна."
"Юу гэнээ? Тийм юм гэж байх уу?"
"Би бүр өөрийнхөө нүдээр харсан.
Итгэхгүй байгаа бол одоо очоод хар. Ийн ийн..."
Тэгээд хадам эх нь дээврийн өрөө рүү очжээ.
Эх нь ч бас толийг хараад ихэд цочив.
Нүүр дүүрэн үрчлээтэй эмгэн
өмнөөс нь гөлрөн харж байв.
"Хөөе эмгээн!
Хэн болоод бусдын гэрт дураараа орж ирээд байж байгаа юм бэ, аан?"
Эх гэнэт орилоод нударга зангидан дайрав.
"Пээ, энэ эмгэнийг хараач. Ёстой нээрээ..."
Харин эмгэн түүнд бууж өгөлгүй өмнөөс нь гар далайн дайрч гэнэ.
Эх нь дээврийн өрөөнөөс санд мэнд бууж ирэв.
Тэгээд түлээчний эхнэрээс илүү уурлан үсчив.
"Бэр минь, чи залуухан бүсгүй харсан гэл үү?"
"Тийм ээ ээжээ. Миний хэлснээр байгаа биз дээ?"
"Үгүй ээ. Миний харснаар бол эмгэн байсан даа!
Тэр залуухан бүсгүйн эхийг хүртэл дагуулаад ирж шүү.
Ээ халаг, ингэж хууртагддаг юмаа бас.
Энэ гайхлыг ийм юм хийнэ гэж хэн мэдэх вэ дээ."
Тэр мөчид түлээчин гэртээ орж ирэв.
"Хөгшөөн, дээврийн өрөөнд нуусан тэр эмэгтэй хэн бэ?"
"Дээврийн өрөөнд байгаа эмгэн бас хэн бэ? "
Түлээчний зүрх нь дэлсэв.
"Одоо яанаа? Тэнгэр бурхан мэдвэл...
За за, ээж эхнэр хоёрт хэлэхэд зүгээр байлгүй дээ."
Түлээчин нууж хаалгүй үнэнийг хэлэв.
"Дээврийн өрөөнд байгаа хүн бол аав байгаа юм."
"Худлаа!"
"Одоо байчихаад хөгшин эхээ хуурах нь уу?"
Эхнэр, эх хоёр нь түлээчний үгэнд итгэсэнгүй.
Түлээчний гэр бүл айхтар хэрэлдэж байхыг сонсоод
тосгоныхон бүгд цуглацгаалаа.
"Ачлалт хүүгийнх хэрэлдэнэ гэж..."
"Хэлээд яахав, чимээгүй."
Хүмүүс өөр хоорондоо шивэр авир хийж байв.
Гэвч шуудхан очоод маргааныг нь таслах хүн
нэг ч байсангүй.
Уулын мухар дахь тосгон байсан тул
толины тухай мэддэг хүн ганц ч байгаагүй хэрэг.
Аз болж нэгэн аянчин тосгоны хажуугаар өнгөрч байв.
Аянчин энд тэнд их явсан тул үзэж харсан зүйл ихээ.
Аянчин сонирхсон янзтай асууж гэнэ.
"Чухам юунаас болж ингэтлээ маргалдана вэ?"
Тосгоны нэг хүн түлээчний хэрүүлийн тухай ярьж өгөв.
"Аан, ийм хэрэг болсон юм уу."
Аянчин толгойгоо дохиод түлээчний гэр лүү зүглэв.
Аянчин түлээчинд хэлж гэнэ.
"Хүн гуай. Таний эцэгтэй уулзаж болохсон болов уу?"
Түлээчин дээврийн өрөөнөөс толийг болгоомжтой гаргаж ирэв.
"Ха ха ха..."
Аянчин инээгээд толийг дээш өргөв.
"Үүнийг толь гэдэг юм. Өмнөө байгаа зүйлийг тэр чигээр нь тусгаж харуулдаг юм даа."
"Хүн гуай та эцэгтэйгээ өвчсөн юм шиг адилхан биз?
Тийм болохоор толинд туссан царайгаа хараад аавыгаа гэж бодсон хэрэг."
Түлээчний эх эргэлзсэн байдалтай асууж гэнэ.
"Тэгвэл тэр залуу хүүхэн, эмгэн хоёр нь хэн бэ?"
"Залуухан хүүхэн нь бэр тань, эмгэн нь та шүү дээ."
Тэгж хэлтэл тосгоны хүмүүс хөхрөлдөв.
Түлээчин ба түүний эхнэр, ээж нь ичсэндээ
нүүр нь ув улаан болж гэнэ.